Mạng xã hội là một phần trong cuộc sống hàng ngày của hàng tỷ người và ảnh hưởng đến nhiều thứ hơn là chỉ cách chúng ta giao tiếp. Nó ảnh hưởng đến những gì chúng ta mua, những gì chúng ta xem, cách chúng ta ăn mặc, những địa điểm chúng ta muốn đến thăm, những ý kiến chúng ta cho là quan trọng, và thậm chí cả cách chúng ta nhìn nhận cuộc sống của chính mình.
Nhiều tác động này diễn ra một cách tinh tế. Một video ngắn có thể khơi gợi mong muốn mua một sản phẩm. Một bức ảnh du lịch có thể đưa một địa điểm vào danh sách những nơi muốn đến của chúng ta. Một người có sức ảnh hưởng có thể thay đổi quan điểm của chúng ta về một thương hiệu. Một bình luận lan truyền có thể khiến một bộ phim trở nên không thể bỏ lỡ.
Mạng xã hội không đưa ra quyết định thay cho chúng ta, nhưng nó định hình môi trường mà trong đó chúng ta đưa ra những quyết định đó. Hiểu được điều này giúp chúng ta sử dụng các nền tảng này một cách có ý thức hơn.
Thuật toán quyết định phần lớn những gì chúng ta nhìn thấy.
Một trong những khía cạnh thú vị nhất của mạng xã hội là chúng ta không phải lúc nào cũng tự chọn những gì mình xem. Thuật toán phân tích lượt thích, bình luận, thời gian xem, lượt chia sẻ và lượt tìm kiếm để quyết định nội dung nào xuất hiện thường xuyên nhất.
Điều này có nghĩa là hai người có thể mở cùng một ứng dụng và khám phá ra những thế giới hoàn toàn khác nhau. Những người xem nhiều video về trang trí nhà cửa sẽ nhận được nhiều lời khuyên hữu ích hơn về thiết kế nội thất. Những người tương tác với nội dung du lịch sẽ nhận được nhiều điểm đến, khách sạn và lịch trình hơn. Những người xem nhiều video về mua sắm sẽ nhận được nhiều ưu đãi và đánh giá hơn.
Hệ thống này cá nhân hóa trải nghiệm, nhưng nó cũng tạo ra những "bong bóng" riêng. Dần dần, chúng ta bắt đầu thấy nhiều thứ giống nhau hơn, và điều này có thể củng cố mong muốn, quan điểm và thói quen mà chúng ta không hề nhận ra.
Bằng chứng xã hội tác động đến các quyết định.
Khi thấy nhiều người thích, bình luận hoặc đề xuất một điều gì đó, chúng ta thường cho rằng điều đó thú vị hơn hoặc đáng tin cậy hơn. Hiện tượng này được gọi là bằng chứng xã hội.
Trên mạng xã hội, điều này thể hiện qua các bài đánh giá, số lượt thích, bình luận tích cực, video lan truyền và đề xuất từ người có tầm ảnh hưởng. Nếu nhiều người khen ngợi một sản phẩm, nhà hàng, phim ảnh hoặc ứng dụng nào đó, nó sẽ có vẻ hấp dẫn hơn.
Các nghiên cứu gần đây về hành vi mua sắm trên các nền tảng mạng xã hội chỉ ra rằng số lượng và chất lượng bằng chứng xã hội ảnh hưởng đến các quyết định mua hàng bốc đồng, đặc biệt khi có sự tương tác và bình luận trực tiếp từ những người dùng khác.
Điều này giúp giải thích tại sao các sản phẩm lại bán hết nhanh chóng sau khi trở nên phổ biến. Nhiều người mua chúng không chỉ vì nhu cầu, mà còn vì cảm giác rằng "ai cũng đang dùng nó".
Những người có tầm ảnh hưởng đã trở thành chuẩn mực cho chủ nghĩa tiêu dùng.
Những người có tầm ảnh hưởng đóng vai trò quan trọng trong các lựa chọn ngày nay. Họ giới thiệu sản phẩm, bình luận về xu hướng, thử nghiệm dịch vụ, chia sẻ thói quen hàng ngày và xây dựng lòng tin với khán giả của mình.
Đối với nhiều người theo dõi, lời giới thiệu từ người sáng tạo nội dung mang tính cá nhân và chân thực hơn so với quảng cáo truyền thống. Điều này khiến tiếp thị bằng người ảnh hưởng trở nên rất hiệu quả.
Deloitte đã chỉ ra rằng các nền tảng mạng xã hội, người sáng tạo nội dung và nội dung do người dùng tạo ra đang trở thành một thế lực trung tâm trong ngành giải trí và trong cuộc chiến giành sự chú ý của mọi người. Dữ liệu từ chính Deloitte, được dự báo cho năm 2026, cho thấy cộng đồng và người sáng tạo nội dung có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự tương tác của người hâm mộ với nội dung giải trí.
Sức ảnh hưởng này không chỉ giới hạn ở việc mua sắm. Người sáng tạo nội dung còn tác động đến dư luận, lối sống, lựa chọn văn hóa và thậm chí cả cách nói chuyện.
Mạng xã hội tạo ra những mong muốn chưa từng tồn tại trước đây.
Thường thì, chúng ta lên mạng mà không có ý định mua gì, nhưng rồi lại muốn tìm kiếm thứ gì đó mới. Điều này xảy ra vì chúng ta liên tục tiếp xúc với các sản phẩm, trải nghiệm và lối sống khác nhau.
Có thể ai đó không tìm mua đèn, nhưng khi xem video trang trí nhà cửa, họ lại muốn có một căn phòng tương tự. Có thể họ không nghĩ đến việc đi du lịch, nhưng khi xem ảnh một điểm đến, họ lại bắt đầu tìm kiếm các chuyến bay. Có thể họ không cần quần áo mới, nhưng một xu hướng thời trang đang thịnh hành lại tạo cảm giác rằng tủ quần áo của họ thiếu thứ gì đó.
Mạng xã hội biến sự khám phá thành sự khao khát. Vấn đề là không phải mọi khao khát đều đại diện cho một nhu cầu thực sự.
So sánh ảnh hưởng đến các lựa chọn cá nhân.
Mạng xã hội cũng tác động đến các lựa chọn thông qua sự so sánh. Chúng ta thấy mọi người đi du lịch, sửa sang nhà cửa, mua sắm sản phẩm, thay đổi vóc dáng, sắp xếp lại lịch trình và đạt được những cột mốc quan trọng.
Ngay cả khi biết rằng nhiều bài đăng chỉ cho thấy những khoảnh khắc ngắn ngủi của cuộc sống, chúng ta vẫn dễ dàng so sánh thực tế của mình với những gì xuất hiện trên màn hình. Sự so sánh này có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng, thói quen tiêu dùng và các quyết định của chúng ta.
Ai đó có thể mua thứ gì đó để cảm thấy mình đang bắt kịp xu hướng. Họ có thể thay đổi lối sống để giống với những người họ ngưỡng mộ. Thậm chí, họ có thể cảm thấy không hài lòng với cuộc sống thường nhật của mình khi chỉ thấy những khoảnh khắc đẹp nhất của người khác.
Do đó, điều quan trọng cần nhớ là mạng xã hội chỉ thể hiện những phiên bản đã được chỉnh sửa của cuộc sống, chứ không phải toàn bộ thực tế.
Các xu hướng lan truyền rất nhanh.
Trước đây, các xu hướng về thời trang, âm nhạc, hành vi hay tiêu dùng cần nhiều thời gian hơn để trở nên phổ biến. Ngày nay, một video lan truyền nhanh chóng có thể tạo ra xu hướng toàn cầu chỉ trong vài ngày.
Một bài hát có thể trở nên nổi tiếng nhờ một điệu nhảy. Một sản phẩm làm đẹp có thể bán chạy hơn sau khi được đánh giá cao. Một nhà hàng có thể đông khách sau khi xuất hiện trong các video ngắn. Một cụm từ có thể trở thành meme và đi vào vốn từ vựng phổ biến.
Tốc độ này làm thay đổi các lựa chọn của chúng ta vì nó tạo ra cảm giác cấp bách. Nếu một điều gì đó đang thịnh hành, dường như chúng ta cần phải biết về nó, xem nó, mua nó hoặc bình luận về nó trước khi xu hướng đó phai nhạt.
Mạng xã hội có ảnh hưởng đến tin tức và dư luận.
Mạng xã hội cũng ảnh hưởng đến cách mọi người tiếp nhận thông tin. Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, vào năm 2025, có 531.300 người trưởng thành ở Hoa Kỳ cho biết họ ít nhất thỉnh thoảng nhận được tin tức từ mạng xã hội.
Điều này cho thấy các nền tảng mạng xã hội không chỉ đơn thuần là để giải trí. Chúng còn góp phần định hình quan điểm về chính trị, kinh tế, sức khỏe, văn hóa và hành vi.
Thách thức nằm ở chỗ không phải tất cả nội dung thông tin trên mạng xã hội đều được kiểm chứng bởi giới báo chí. Tin giả, trích dẫn ngoài ngữ cảnh và ý kiến được trình bày như sự thật có thể ảnh hưởng đến những quyết định quan trọng. Do đó, việc kiểm tra nguồn tin trước khi tin tưởng hoặc chia sẻ thông tin là vô cùng cần thiết.
Nỗi sợ bị bỏ rơi ảnh hưởng rất lớn đến các quyết định.
Một yếu tố quan trọng khác là nỗi sợ bỏ lỡ, hay còn gọi là FOMO. Khi mọi người dường như đều đang xem cùng một bộ phim, sử dụng cùng một ứng dụng hoặc thảo luận cùng một chủ đề, chúng ta cảm thấy thôi thúc muốn tham gia.
Nỗi sợ này có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ những lựa chọn đơn giản như xem một bộ phim nổi tiếng đến các quyết định mua sắm. Người đó không muốn cảm thấy bị bỏ rơi khỏi cuộc trò chuyện, vì vậy họ chạy theo xu hướng ngay cả khi không thực sự quan tâm.
Hành vi này rất phổ biến vì con người luôn tìm kiếm sự thuộc về. Mạng xã hội khuếch đại điều này bằng cách liên tục cho thấy những gì người khác đang làm.
Làm thế nào để đưa ra những lựa chọn sáng suốt hơn
Cách tốt nhất để đối phó với ảnh hưởng này không phải là từ bỏ mạng xã hội, mà là sử dụng nó cẩn thận hơn. Trước khi mua thứ gì đó bạn thấy trên mạng, hãy đợi một thời gian. Hãy tự hỏi bản thân xem sản phẩm đó có cần thiết không, có phù hợp với ngân sách của bạn không, và liệu bạn đã muốn nó trước khi xem nội dung đó chưa.
Ngoài ra, việc đa dạng hóa nguồn thông tin cũng rất quan trọng. Hãy theo dõi nhiều trang cá nhân khác nhau, đọc nhiều ý kiến đa dạng và kiểm tra dữ liệu trên các trang web đáng tin cậy.
Một lời khuyên khác là hãy quan sát xem nội dung nào đó tác động đến bạn như thế nào. Nếu một trang cá nhân nào đó gây ra lo lắng, so sánh bản thân với người khác hoặc khiến bạn tiêu dùng một cách bốc đồng, có lẽ đã đến lúc bạn nên tắt thông báo hoặc hủy theo dõi.
Phần kết luận
Mạng xã hội tác động đến các lựa chọn của chúng ta bởi vì nó sắp xếp những gì chúng ta thấy, tạo ra mong muốn, củng cố xu hướng, làm tăng sự so sánh và đưa những người có tầm ảnh hưởng đến gần hơn với khán giả của họ. Nó liên tục định hình thói quen tiêu dùng, quan điểm, giải trí và hành vi.
Ảnh hưởng này không nhất thiết là xấu. Mạng xã hội có thể giúp bạn khám phá những sản phẩm hữu ích, học hỏi những điều mới, tìm kiếm nguồn cảm hứng và tham gia vào các cộng đồng. Vấn đề nảy sinh khi chúng ta quyết định hoạt động theo quán tính.
Càng hiểu rõ cách thức hoạt động của mạng lưới, chúng ta càng dễ dàng đưa ra những lựa chọn có ý thức. Cuối cùng, quyết định tốt nhất là quyết định phù hợp với cuộc sống của bạn, chứ không chỉ phù hợp với thuật toán.
